12 năm theo đuổi một loài cá đặc biệt, đi qua những lần hy vọng rồi thất vọng, có lúc tưởng phải dừng lại. Đến ngày 29/8/2026, ước mơ ấy của ‘cô gái cá nóc” Vũ Thuỳ Linh mới chính thức được trao cơ hội để bắt đầu bằng một cuộc khảo nghiệm khoa học tại Cô Tô.
Có những người dành cả tuổi trẻ để tìm một công việc. Cũng có người dành cả tuổi trẻ để tìm câu trả lời cho một câu hỏi.
Với Vũ Thùy Linh, câu hỏi ấy đã theo chị suốt 12 năm: Liệu Việt Nam có thể nghiên cứu bài bản cá nóc, từng bước làm chủ từ con giống, kỹ thuật nuôi, kiểm soát độc tố đến chế biến an toàn? Sau 12 năm, câu trả lời vẫn chưa có. Nhưng một cánh cửa quan trọng đã mở ra.
Từ một câu hỏi, đến một hành trình 12 năm
12 năm trước, Vũ Thùy Linh rời gia đình và quê hương để bắt đầu tìm hiểu một loài cá vừa có giá trị kinh tế, vừa đặc biệt phức tạp về an toàn thực phẩm. Chị tìm đến Nhật Bản – nơi cá nóc đã trở thành một phần của văn hóa ẩm thực và hình thành một ngành nghề chuyên biệt. Chị gặp các chuyên gia, nhà nghiên cứu, đầu bếp và những người trực tiếp làm nghề cá nóc.
Trở về Việt Nam, hành trình tiếp tục với việc kết nối các nhà khoa học, cơ quan nghiên cứu, đơn vị phân tích độc tố và doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến, phân phối. Càng đi sâu, chị càng nhận ra cá nóc không đơn giản chỉ là một sản phẩm thủy sản. Loài cá này gắn với tetrodotoxin – một độc tố thần kinh có độc tính rất mạnh, có thể gây tê liệt và đe dọa tính mạng nếu con người phơi nhiễm ở mức nguy hiểm. Vì vậy, câu chuyện cá nóc liên quan đồng thời đến an toàn thực phẩm, sức khỏe cộng đồng, môi trường và một hệ thống kiểm soát nghiêm ngặt.
Điều đó cũng có nghĩa, đây không phải lĩnh vực có thể đi nhanh bằng sự nhiệt tình hay quyết tâm đơn thuần. Có những lúc Linh tưởng như đã đến rất gần mục tiêu. Cũng có lúc cánh cửa gần như khép lại. Nhưng chị vẫn tiếp tục.
Cái tên “cô gái cá nóc” từ đó trở nên quen thuộc với những người biết đến hành trình của chị. Đằng sau biệt danh ấy là một người phụ nữ đã dành phần lớn tuổi trẻ để theo đuổi một câu hỏi chưa có lời giải.
Một bức tâm thư và một lời “XIN” rất đặc biệt
Đầu năm 2026, khi Công ty Cổ phần Cá Nóc Việt Nam được thành lập, chị Vũ Thùy Linh viết một bức tâm thư gửi Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Chị không hứa rằng mình chắc chắn sẽ thành công. Chị chỉ xin một cơ hội. Một cơ hội để những gì đã theo đuổi hơn một thập kỷ được nghiên cứu nghiêm túc. Một cơ hội để khoa học trả lời những câu hỏi mà chị đã mang theo suốt hành trình dài. Và một cơ hội để doanh nghiệp chứng minh khát vọng bằng kết quả thực tế.
Bức tâm thư ấy đã được lắng nghe. Từ sự quan tâm, chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường; sự hướng dẫn của Cục Thủy sản và Kiểm ngư cùng các cơ quan chuyên môn; đến sự đồng hành của tỉnh Quảng Ninh, Sở Nông nghiệp và Môi trường, chính quyền Đặc khu Cô Tô và các đơn vị liên quan, từng vướng mắc dần được tháo gỡ theo đúng trình tự pháp luật.
Để rồi ngày 29/8/2026, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định số 3210/QĐ-UBND, phê duyệt Đề cương khảo nghiệm cá nóc vàng (Lagocephalus spadiceus) tại vùng biển Đặc khu Cô Tô. Với nhiều người, đó có thể chỉ là một quyết định hành chính. Nhưng với “cô gái cá nóc” Vũ Thùy Linh, đó là dấu mốc của 12 năm chờ đợi.
10 tháng để khoa học trả lời
Quyết định được phê duyệt không đồng nghĩa với việc cá nóc đã được chứng minh an toàn hay dự án đã thành công.
Ngược lại, đây mới là giai đoạn thử thách thực sự.
Theo đề cương, cuộc khảo nghiệm kéo dài 10 tháng, tập trung đánh giá khả năng thích nghi, sinh trưởng, tỷ lệ sống và các chỉ tiêu kỹ thuật; theo dõi các yếu tố môi trường; xác định sự hiện diện, hàm lượng và biến động của độc tố tetrodotoxin; đồng thời đánh giá an toàn sinh học, nguy cơ phát tán và tác động đến hệ sinh thái. Nói cách khác, 10 tháng tới sẽ không được quyết định bằng niềm tin hay kỳ vọng. Số liệu sẽ lên tiếng.
Nếu kết quả đạt yêu cầu, đó sẽ là cơ sở để nghiên cứu và phát triển các bước tiếp theo. Nếu kết quả chưa đạt, những dữ liệu thu được vẫn là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu. Đó cũng là lý do Linh không xem ngày 29/8 là ngày mình “đã thành công”. Đó là ngày chị được quyền bắt đầu.
“Nếu cần đi chậm hơn, chúng tôi sẵn sàng”
12 năm chỉ để được phê duyệt một đề cương khảo nghiệm, có quá lâu? Với chị, câu trả lời là không. Bởi cá nóc là đối tượng đặc biệt. Một sai sót không chỉ là vấn đề kinh tế mà có thể liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người và môi trường. Vì vậy, chị chấp nhận đi chậm. Chấp nhận thêm những quy trình.
Chấp nhận thêm những yêu cầu về bằng chứng khoa học. Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là đưa cá nóc ra thị trường bằng mọi giá. Mục tiêu là tìm lời giải cho một câu hỏi lớn hơn: Việt Nam có thể làm chủ một chuỗi giá trị cá nóc an toàn, khoa học và có giá trị kinh tế hay không? Và lần đầu tiên, câu hỏi ấy đang được đặt trước một quá trình khảo nghiệm chính thức.
12 năm không phải để chạm đến đích
Câu chuyện của “cô gái cá nóc” có thể khiến người ta chú ý bởi chính loài cá đặc biệt mà chị theo đuổi. Nhưng điều đáng nói hơn có lẽ là cách chị đi qua 12 năm ấy. Trong một thời đại mà thành công thường được đo bằng tốc độ, hành trình này lại được đo bằng sự kiên trì.
Không phải 12 năm để chạm đến đích. Mà là 12 năm để có được một cơ hội chính thức bước lên vạch xuất phát. 10 tháng khảo nghiệm phía trước có thể mở ra một chương mới cho doanh nghiệp, cho nghiên cứu về cá nóc tại Việt Nam và xa hơn là một hướng đi mới đối với việc phát triển một sản phẩm thủy sản đặc biệt trên nền tảng khoa học, pháp luật và sự kiên trì.Ngày cánh cửa mở ra, điều Linh có thể nói không phải là: “Tôi đã thành công.” Mà là: “Tôi đã được trao cơ hội. Tôi có quyền được bắt đầu.”
